Mikołaj

 Mikołaj Opioła to najstarszy tego nazwiska przodek, zidentyfikowany w dniu założenia bloga. Stąd też nazwa. 

Edit: matką Mikołaja była prawdopodobnie Katarzyna Opioła, urodzona około 1747 roku, która zmarła w podeszłym wieku w chałupie Mikołaja w 1809 roku. Ojcem prawdopodobnie Antoni (ur. około 1712), który umarł jako sędziwy, 98-letni starzec kilka miesięcy po żonie.


Mikołaj urodził się około 1763 roku w Borku Starym. Mieszkał w chałupie pod numerem 71, jak kolejne pokolenia rodziny. Jego imię znamy z dwóch aktów ślubu oraz aktów urodzeń dzieci. Miał dwie żony: Rozalię Najda i Katarzynę Najda. Pierwszą poślubił mając lat 24, w 1787 roku. Rozalia była wówczas piętnastolatką.

W tym samym roku Stany Zjednoczone przyjęły Konstytucję, pierwsi europejscy osadnicy zasiedlili Australię, a Wiliam Herschel odkrył dwa księżyce Urana: Tytanię i Oberona. W Kaniowie podpisano przymierze polsko-rosyjskie. Borek Stary był wówczas częścią habsburskiej Austrii, po pierwszym rozbiorze.

Wieś liczyła 109 domów i 894 mieszkańców. To mało, zważywszy iż 50 lat później mieszkańców było już ponad dwa tysiące. We wsi był murowany kościół. Mikołaj mógł uczęszczać do jednoklasowej szkoły parafialnej, prowadzonej od 1684 roku do rozbiorów. Właścicielem wsi, jak i całych dóbr tyczyńskich, była wówczas Izabela z Poniatowskich Branicka, wdowa po Janie Klemensie Branickim, hetmanie wielkim koronnym, siostra króla Stanisława Augusta. We wsi były aż trzy karczmy oraz browar, które obsługiwały ruch pątniczy związany z borkowskim klasztorem i sanktuarium. Z racji iż gospodarstwo Mikołaja było duże, rodzina jego miała obowiązek odrabiania sześciu dni pańszczyzny tygodniowo na folwarku Branickich, od wschodu do zachodu słońca. W tym czasie akurat status chłopa w Galicji zmieniał się dynamicznie. Mikołaj był pierwszym przodkiem, który dysponował prawami obywatelskimi, dzięki zmianom zachodzącym w Austrii pod panowaniem Marii Teresy a następnie Józefa II. W 1775 roku chłopi otrzymali prawo do sądu oraz zabroniono kar cielesnych. Siedem lat później pozwolono chłopom na zawieranie małżeństw, naukę szkolną oraz zmianę zawodu bez zgody dworu. Kolejno znoszono też różne dolegliwe obowiązki wobec dworu, jak stróżę, dziesięcinę od owoców, kominne i daniny dla urzędników. Ograniczono też pańszczyznę, dla kmieci do trzech dni sprzężajnych w tygodniu.




Skan aktu małżeństwa Mikołaja i Rozalii, styczeń 1787 roku


Rozalia umarła 1 lutego 1814 roku. Drugą żonę (Katarzynę, wdowę, z domu Borowiec, Najda po pierwszym mężu) poślubił 24 czerwca 1814 roku, mając lat 57. Katarzyna miała wówczas 32 lata. Jeżeli właśnie przeliczyliście rok urodzenia Mikołaja, słusznie wam się nie zgadza wiek. Gdyby w 1814 roku miał 57 lat, musiałby przyjść na świat nie w 1763 a w 1757. Wówczas pierwszy ślub brałby w wieku lat trzydziestu. To nie jedyna taka pomyłka, z jaką się spotkałem, analizując księgi parafialne. Powodów może być kilka. Najprawdopodobniejszym jest niestaranność osoby, wypełniającej księgi. Mikołaj, stojąc przed plebanem, księgę uzupełniającym, zgodnie z prawdą, zapytany o wiek, rzekł: "pięćdziesiąt jeden". Zapisano pięćdziesiąt siedem. Możliwe też, że jednak on jak i jego rodzina piśmiennymi nie byli, i nie pamiętał dokładnie w którym roku przyszedł na świat.

To ostatnie, choć możliwe, jest mało prawdopodobne. Po pierwsze we wsi funkcjonowała już od wielu lat szkoła, w której dzieci uczono prawdopodobnie rachowania i czytania (być może również pisania, choć prawie do końca XIX wieku, w miejscowej księdze ślubów chłopi podpisywali się "iksem"). Mikołaj znał więc cyfry, umiał dodawać i odejmować. Po drugie, był kmieciem (prawdopodobnie; jego potomkowie są tak opisywani w księgach, sam Mikołaj występuje jako rusticus - gospodarz albo villanus - wieśniak), a więc zamożnym chłopem, który gospodaruje na łanie ziemi, jednym z bogatszych we wsi (w rzeczywistości pod koniec XVIII wieku wielu kmieci miało mniejsze gospodarstwa, nawet ćwierćłanowe. Jeden łan w Galicji wynosił wówczas od 18 do 24 hektarów). Ponieważ Opiołowie z linii Mikołaja statusu kmieci nie utracili przez cały wiek XIX, musieli być co najmniej przeciętnie inteligentni, aby skutecznie zarządzać swym majątkiem. W jednym z wpisów, dokonano pomyłki. Jest bardziej prawdopodobne że to pierwszy wpis jest zgodny z prawdą, a drugi omyłkowy. 



Skan aktu małżeństwa Mikołaja i Katarzyny, 24 czerwca 1814 roku


Mikołaj umarł w wieku lat 60 (według księgi zgonów, według pierwszego aktu ślubu w 1816 miał 53 lata), 3 lutego 1816 roku. Jako przyczynę śmierci wpisano ordinaria, co tłumaczy się jako śmierć zwykła.



Wpis zgonu Mikołaja Opioły

Komentarze

Mapa rodziny